Health Literacy Series     

น.พ.ชลทิศ อุไรฤกษ์กุล  M.D.,M.P.H.,M.B.A.

Health Literacy & Health Promotion เชื่อมโยงกันอย่างไร

บทความที่ 2 เขียนเมื่อ 28 ธ.ค.61

ประเภท : บทความ

Health Literacy คือ skill (ทักษะ)ส่วน Health Promotion คือ Process(กระบวนการ) เพื่อที่จะทำให้เกิดทักษะดังกล่าว ซึ่งรายละเอียดของนิยามของทั้ง 2 คำ เป็นดังนี้

  1. Health Liteacy คือ ทักษะด้านปัญญาหรือสังคมที่จะไปกำหนดแรงจูงใจหรือความสามารถของบุคคลในการเข้าถึงข้อมูล เข้าใจข้อมูลที่ได้รับ และสามารถที่จะใช้ข้อมูลข่าวสารที่ได้รับมาในการส่งเสริม และธำรงรักษาซึ่งสุขภาพที่ดี WHO defined Health literacy as the cognitive and social skills which determine the motivation and ability of individuals to gain access to, understand and use information in ways which promote and maintain good health. Health Literacy means more than being able to read pamphlets and successfully make appointments. By improving people's access to health information and their capacity to use it effectively, health literacy is critical to empowerment.
  2. Health Promotion คือ กระบวนการที่จะไปเพิ่มความสามารถของบุคคลในการควบคุมสุขภาพรวมถึงการควบคุมปัจจัยกำหนดสุขภาพ Health promotion is the process of enabling people to increase control over, and to improve, their health. It moves beyond a focus on individual behaviour towards a wide range of social and environmental interventions.

Health promotion Action ประกอบด้วย Health Education,Social Mobilization และ Advocacy for health Health Literacy as public Health goal : A Challenge for comtemporary Health Education and Communication strategies into the 21st century : Don Nutbeam.

  1. Information Education and communication หรือ IEC ซึ่งต่อไปจะใช้คำว่า Health Education แทน  โดย Outcome ที่ได้จาก Health Education คือ Heath Literacy นั่นเอง  ซึ่งเป็นได้ทั้งระดับ Functional , Interactive หรือ Critical Health Literacy ขึ้นกับรูปแบบและวิธีการและกลุ่มเป้าหมายในการให้ Health Education
  2. Social Mobilization หรือ การเคลื่อนไหวทางสังคม คือกลุ่มคนได้ร่วมกันขับเคลื่อนประเด็นสุขภาพที่สนในร่วมกัน Outcome ที่เกิดขึ้น คือ Community Action หรือการสร้างบรรทัดฐานทางสังคม ซึ่งถือเป็น Social Influence ที่จะกำหนดกรอบหรือมาตรการทางสังคมให้คนในสังคมปฏิบัติตาม 
  3. Advocacy for Health คือการให้ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายหรือมาตรการแก่ผู้กำหนดนโยบายในระดับต่างๆ เช่น ระดับการเมือง ข้าราชการประจำ และท้องถิ่น Outcome ที่ได้คือ Healthy Public Policy หรือ Health in all Policy และแนวปฏิบัติขององค์กร (organization practice) ที่เอื่อต่อสุขภาพในทุกการปฏบัติ (Health in all practice)

จาก Health promotion Action ไปสู่ Health promotion outcome และจาก Health Promotion Outcome ไปสู่ Intermediate health outcome (ก่อนที่จะไปถึง Health outcome ) ดังนี้

  1. Health Literacy จะไปสู่ Intermediate health outcomeคือ Healthy Behavior or Healthy Lifestyle
  2. Social action and Influence จะไปสู่ Intermediate health outcome คือ Effective services for health (Every Service for health)
  3. Healthy Public policy & organization practice จะไปสู่ intermediate health outcome คือ Healthy & Supportive environment for health)  

สรุป ความเชื่อมโยงของ health literacy กับ Health promotion คือ Health promotion เป็นกระบวนการที่จะไปทำให้เกิด Health Literacy ซึ่งก็คือทักษะทางด้านปัญญาหรือสังคม เพื่อให้สามารถเข้าถึง เข้าใจ ข่าวมูลข่าวสาร และสามารถประเมินและใช้ข้อมูลที่ได้มาเพื่อควบคุมทั้งสุขภาพส่วนบุคคลผ่านทาง Health Education และควบคุมหรือปรับปรุงปัจจัยกำหนดสุขภาพ ผ่าน Social Mobilization & Adocacy ซึ่งถ้าเป็นการควบคุมสุขภาพส่วนบุคคลใช้ระดับ Functional & Interactive Helth Literacy แต่ถ้าจะไปถึงระดับควบคุมหรือปรับปรุงปัจจัยกำหนดสุขภาพ (determinant of health) ต้องพัฒนาไปถึงระดับ Critical Health Literacy (ดูรายละเอียดในแผนภาพด้านล่าง และศึกษานิยามศัพท์จาก Health Promotion Glossary (ฉบับแปลเป็นภาษาไทย)นิยามศัพท์การส่งเสริมสุขภาพ (เรียบเรียงโดย นพ.ชลทิศ อุไรฤกษ์กุล)