HPHNQC บริบทของ รพ.กรมอนามัย
Topic : HPHNQC กรณีศึกษา ศูนย์อนามัยที่ 4
  1. Overview ของ HPHNQC
  2. ความเชื่อมโยงและบูรณาการจาก Vision-->Result-->Process
  3. การประเมินตามเจตนารมย์ของมาตรฐาน (เจตนารมย์ของ Ottawa Charter)
  4. เข้าใจสิ่งเหล่านี้ ก่อนลงไปประเมิน
    1. นิยามของคำว่า "บริการ" ของโรงพยาบาลสังกัดกรมอนามัย
    2. นิยามของคำว่า " ชุมชน (Community) " ของโรงพยาบาลสังกัดกรมอนามัย)
    3. เข้าใจ Context ของ Leading & Strategy ของศูนย์อนามัยที่ 4
  5. อ่าน Hospital Profile และแบบประเมินตนเอง
    1. Hospital Profile รพ.ส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 4
    2. แบบประเมินตนเอง รพ.ส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 4

Overview ของ HPHNQC
สรุปภาพด้านบนได้ดังนี้
  1. มาตรฐาน HPHNQC ตือมาตรฐานที่เน้นการส่งเสริม ป้องกัน ที่ควรให้ความสำคัญไม่น้อยกว่าการรักษาฟื้นฟู เพื่อที่จะบรรลุวิสัยทัศน์ขององค์กร
  2. HPHNQC ใช้ Model Quality Wheel (วงล้อคุณภาพ) โดยดุมของล้อ คือ การนำองค์กร (1) และการบริหารกลยุทธ์และทรัพยากร (2) เพื่อผลักดันให้เกิด สิ่งแวดล้อมเพื่อการส่งเสริมสุขภาพ (3) การส่งเสริมสุขภาพในบุคคลากร (4) การส่งเสริมสุขภาในผู้รับบริการและญาติ (5) และการส่งเสริมสุขภาพในชุมชน (6) ซึ่งการส่งเสริมสุขภาพทั้ง 4 ด้าน จะส่งผลให้เกิดผลลัพธ์ (7) จากกระบวนการทั้ง 4  และผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจะทำให้บรรลุวิสัยทัศน์ขององค์กรในที่สุด โดยเขียนได้เป็น Processes -->Result -->Vision
  3. HPHNQC มีแนวคิดจาก Otawa Charter การพัฒนาและการประเมินต้องยุึดเจตนารมย์ของ Ottawa charter ได้แก่
    1. การกำหนดนโยบายสาธารณะในการเน้นการสร้างนำซ่อม (Build Healthy Public Policy ) ในองค์ประกอบที่ 1,2
    2. การสร้างสิ่งแวดล้อมเอื้อ (Create Supportive Enviroment) ในองค์ประกอบที่ 3
    3. การพัฒนาสมรรถนะบุุคคลากร (Develop Personal Skill) ในองค์ประกอบที่ 4
    4. การปรับระบบบริการมาเน้นที่การส่งเสริมป้องกัน (Re Oriented Health Services) ในองค์ประกอบที่ 5
    5. การพัฒนาชุมชนในเข้มแข็ง (Strengthen Community Action ) ในองค์ประกอบที่ 6
  4. การระดมความเห็นจากนักวิชาการ สรุปว่า นิยามของ Health Promotion คือ " The Process to enabling people to control over their health and health Determinant " การทำให้ชุมชนเข้มแข็งคือหัวใจของการส่งเสริมสุขภาพ จึงให้คะแนนขององค์ประกอบที่ 6 ซึ่งเป็นส่วนของการส่งเสริมสุขภาพในชุมชน สูงที่สุด และให้สัดส่วนของคะแนนของผลลัพธ์ด้านการส่งเสริมสุขภาพในชุมชนในสัดส่วนที่สูงที่สุดด้วย

ความเชื่อมโยงและการบูรณาการ จาก Vision -->Result -->Process
  1. เริ่มจาก Mission (ภารกิจหรือทำไมต้องมีองค์กรนี้อยู่ในระบบ - Why you exist) และองค์กรจะพัฒนาไปในทิศทางใดในอนาคต (Vision - Where you want to go and why?)
  2. Vision มักกำหนดกว้างๆ จึงต้องมีการกำหนด เป้าประสงค์ องค์กร หรือ Organization Purpose  ปกติการกำหนด Organization Purpose มักจะกำหนดครอบคลุม 4 Stakeholders ที่สำคัญคือ ต่อผู้รับบริการ, ต่อองค์กร ,ต่อบุคคลากร และต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม
  3. Organization Purpose กำหนดเพียงกรอบ นำไปสู่การกำหนดเป้าหมาย หรือ Goal ที่วัดได้ เพื่่อที่จะใช้วัด Performance โดยการวิสัยทัศน์ ส่วนใหญ่จะทำระยะยาว 5-10 ปี จึงจำเป็นต้องกำหนด Goal เป็นระยะๆ  เช่น ระยะ 1-2 ปี เพื่อวัดการบรรลุวิสัยทัศน์ ซึ่ง Goal ที่วัดการบรรลุวิสัยทัศน์ใน 1-2 ปี มักจะใช้คำว่า เข็มมุ่งองค์กร
  4. Goal ขององค์กร (Organization wide goals) จะเป็นตัวกำหนดกรอบให้เราทราบว่า Result ในองค์ประกอบที่ 7 ตัวใดบ้าง ที่มีความเชื่อมโยงกับ Goal ขององค์กร ถ้า result เชื่อมต่อกันอย่างดี แสดงถึงมี Integration ซึ่งเป็น 1 ใน 4 ที่จะ scoring  Result ( LetCI = Level ,Trend ,Compare ,Integrate)
  5. Result ในองค์ประกอบที่ 7 จะเป็นตัวไปกำหนด Appraoch เพื่อให้สอดคล้องกับ คำถามในแบบประเมินตนเอง และนอกจากจะตอบคำถามแล้ว ผลลัพธ์ของ Approach ที่ทำ  ท้ายที่สุดจะส่งผลให้บรรลุผลลัพธ์ (Result) ในองค์ประกอบที่ 7
** หมายเหตุ  
  1. ในกรณีที่เป็นหน่วยงานที่กำลังพัฒนาตามมาตรฐาน HPHNQA เมื่อเขียนแบบประเมินตนเอง แล้ววกไปวนมา ไม่รู้จะไปไหน ให้กลับมาดูแผ่นสรุปนี้ เพื่อที่จะปรับทิศทางการเขียนให้เป็นไปตามกรอบความเชื่อมโยงนี้
  2. ในกรณีที่เป็นผู้ประเมิน เมื่ออ่านแบบประเมินตนเอง แล้วรู้สึกมักวกไปวนมา ไปรู้จะไปไหน ให้กลับมาดูแผ่นสรุปนี้ เพื่อเลือกอ่าน หรือพยายามหาว่ามีส่วนไหนที่เป็นไปตามกรอบเชื่อมโยงนี้

การประเมินตามเจตนารมย์ของมาตรฐาน (เจตนารมย์ของ Ottawa Charter)
  1. ไปดูว่า การนำองค์กร ผู้บริหารได้นำพาองค์กรโดยการออกนโนบาย หรือกำหนดแผนยุทธศาสตร์ เพื่อที่จะ
    1. ปรับระบบบริการ (Re oriented Health Services) ไปในทิศทางสร้างนำซ่อมหรือไม่
    2. ให้ความสำคัญกับเรื่องการสร้างสิ่งแวดล้อมเอื้อ
    3. การพัฒนาสมรรถนะบุคคลากร
    4. การสร้างความเข็มแข็งให้กับชุมชน
  2. ไปดูรูปธรรมว่า รพ.เขาทำอะไร และ ทำอย่างไร
    1. สร้างสิ่งแวดล้อมเอื้ออย่างไร
    2. พัฒนาสมรรถนะให้เป็น health Model อย่างไร และ Empower บุคลากรของ รพ.อย่างไร
    3. ปรับการบริการมาเน้นการสร้างนำซ่อมอย่างไร
    4. ไปพัฒนาภาคีเครือข่าย และชุมชนให้เข้มแข็งอย่างไร
  3. ไปดูการเรียนรู้ และ การบูรณาการ (Learning  & Integration) ว่า รพ.
    1. ใช้ข้อมูลเชิงประจักษ์ในทุกขั้นตอนของการทำงานหรือไม่ (Planing ,Implementing ,Monitoring  และ Evaluation) หรือไม่
    2. มีการ sharing ทั้งข้อมูล ความรู้ และ Good Practice หรือไม่
    3. มีการ CQI จนได้นวัตกรรมมากน้อยเพียงไร
  4. ไปดูวัฒนธรรมองค์กร และ Core Value ของ รพ.ที่เป็นส่วน Back up ความสำเร็จและความยั่งยืนของระบบคุณภาพ โดย
    1. วัฒนธรรมองค์กรของกรมอนามัย ที่ใช้คำย่อว่า HEALTH ซึ่งย่อมาจาก Heatlh Model , Ethic , Achievement , Leaning ,Trust , Harmony
    2. Core Value ของระบบคุณภาพ ตาม MBNQA  ซึ่งแบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือ
      1. กลุ่มของการนำและการปฏิบัติ ได้แก่ (1) ทีมนำที่มีวิสัยทัศน์ ,(2) การมุ่งเน้นผู้ป่วยหรือประชาชน , (3) การมุ่งเน้นอนาคต , (4) การมองเชิงระบบ ,(5) ความคล่องตัวและพร้อมจะเปลี่ยนแปลง (6) การสร้างคุณค่าและผลลัพธ์ ,(7) รับผิดชอบต่อสังคมและสุขภาพของสาธารณะ (Public Health)
      2. กลุ่มของการเรียนรู้ ปรับปรุงและสร้างนวัตกรรม ได้แก่  การ (7) Empower บุคลากร ,(8) การเรียนรู้ของบุคคลหรือองค์กร ,(9) การใช้ข้อมูล ,(11) การสร้างนวัตกรรม
  5. ไปดู Performance ว่าเป็นอย่างไร ดีขึ้นหรือไม่ ถ้าดีขึ้น ยังมุ่งมั่นให้ดีขึ้นกว่าเดิมหรือไม่ (CQI) ถ้ายังไม่ดีขึ้นจนเป็นที่น่าพอใจ เขายังมุ่งมั่นปรับปรุงหรือยอมจำนนกับสภาพนั้น
  6. ไปดูว่าผลลัพธ์สุดท้าย (Ultimate goal) ที่เกิดขึ้น ว่าส่งผลไปถึง ผู้รับบริการ ประชาชน องค์กร บุคลากร สังคมและสิ่งแวดล้อม ในท้ายที่สุดหรือไม่

นิยามคำว่า "บริการ " ของ โรงพยาบาลสังกัดกรมอนามัย
จากการแบ่งภารกิจของโรงพยาบาล ของกระทรวงสาธารณสุข แบ่งได้เป็น
  1. โรงพยาบาลของสำนักงานปลัดกระทรวง ได้แก่ รพศ/รพท./รพช. ซึ่งบทบาทหน้าที่ค่อนข้างชัดคือการให้บริการ ประชาชนใน Catchment Area ในรูปแบบของ Primary Care และการทำ secondary / Tertiary Care โดยรับการส่งต่อจาก Primary Care ตามบริบทของโรงพยาบาลว่าเป็นโรงพยาบาล  รพช หรือ รพศ/รพท. ปัจจุบันมีการแบ่ง รพ.ที่ละเอียดลงไปอีก โดยยึดความซับซ้อนของการบริการ และความพร้อมของทรัพยากร เป็นโรงพยาบาล ระดับ F1,F2,F3 ซึ่งเป็น รพช. ,M2 (รพ.ชุมชนขนาดใหญ่ มีแพทย์เฉพาะทาง 5 สาขาหลัก) M1 (รพช.ขนาดใหญ่มาก หรือ รพท.ขนาดเล็ก ซึ่งมีแพทย์เฉพาะทาง 5 สาขาหลัก และแพทย์อนุสาขา) S (รพท.ขนาดกลางและใหญ่) A (รพศ)
  2. โรงพยาบาลของกรมวิชาการ ได้แก่
    1. รพ.ขนาดใหญ่ของกรมการแพทย์  พัฒนาให้เป็น Excelence Center ประเภท Super Tertiary Care เพื่อรับส่งต่อ
    2. รพ.ที่ให้บริการเฉพาะเรื่อง เช่น รพ.ของกรมสุขภาพจิต ให้บริการเฉพาะของผู้ป่วยที่มีปัญหาสุขภาพจิต โรงพยาบาลของกรมควบคุมโรค ให้บริการเฉพาะในเรื่องโรคติดต่อ
    3. รพ.ของกรมอนามัย จากการปฏิรูประบบราชการในปี 2545 กำหนดให้เป็นโรงพยาบาลสาธิต เพื่อพัฒนารูปแบบบริการ โดยจำกัดกรอบกำลังคน และงบประมาณไม่ให้เกิน 60 เตียง 
นิยามคำว่าบริการ ของ รพ.สังกัดกรมอนามัย
  1. นิยามที่ 1 การบริการ คือ การให้บริการตามความเชี่ยวชาญเดิม  บนฐานของความยั่งยืน ความคุ้มค่า / คุ้มทุน และประสิทธิภาพของการใช้ทรัพยากร
  2. นิยามที่ 2 การให้บริการ คือ การให้บริการสาธิต โดยคำว่าบริการสาธิต หมายถึง " การบริการ + การพัฒนารูปแบบ + การเผยแพร่ + การฝึกอบรม " บนฐานของความยั่งยืน ความคุ้มค่า / คุ้มทุน และประสิทธิภาพของการใช้ทรัพยากร
  3. นิยามที่ 3 ผสมผสานระหว่างนิยามที่ 1  & 2 โดย การให้บริการคือ
    1. การให้บริการสาธิต สอดคล้องกับภารกิจของกรมอนามัย โดยบริการสาธิต = การบริการ + การพัฒนารูปแบบ + การเผยแพร่ + การฝึกอบรม
    2. การให้บริการเพื่อตอบสนองตาม Service plan ของเขตภายใต้ความเชี่ยวชาญเดิม
    3. การผสมผสานบริการในข้อ 1 & 2 อยู่บนฐานของความยั่งยืน ความคุ้มค่า / คุ้มทุน และประสิทธิภาพของการใช้ทรัพยากร
** รพ.ส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 4 นิยามคำว่่าบริการ ตาม นิยามที่ 3

นิยามคำว่า "ชุมชน " ของ โรงพยาบาลสังกัดกรมอนามัย
  1. นิยามที่ 1 หมายถึง กลุ่มของประชาชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่เดียวกัน หรือ มีลักษณะเฉพาะร่วมกัน (Common Area)    สถานบริการสาธารณสุขระดับต่างๆ จะมีชุมชนที่มีขอบเขตต่างกัน เช่น รพ.สต.มีชุมชนที่รับผิดชอบคือ ระดับตำบล  รพ.ชุมชน มีชุมชนรับผิดชอบระดับอำเภอ เป็นต้น 
  2. นิยามที่ 2 หมายถึง กลุ่มคนตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป ที่มีจุดประสงค์ร่วมกัน (Common Interest)  โดยไม่จำเป็นต้องมีพื้นที่ร่วมกัน  ในกรณีที่นิยามชุมชน ตามแบบนี้ มี มิติที่จะต้องพิจารณาคือ
    1. การจัดกลุ่มประเด็นร่วม (Interest Group) เช่น จัดชุมชนตามกลุ่มวัย (Age group) หรือ ตามประเด็น (Issues) หรือตาม Setting เช่น setting โรงเรียน โรงพยาบาล ตลาด เป็นต้น
    2. ระดับของชุมชน (Level) เช่น สร้างชุมชนระดับอำเภอ ระดับจังหวัด ระดับเขต ระดับประเทศ เป็นต้น
    3. ภาคส่วนที่ประกอบเป็นชุมชน (Sector) เช่น Health Sector เท่านั้น หรือ ข้ามภาคส่วนไปกระทรวงอื่น หรือหน่วยงานอื่นๆ
นิยามชุมชนของ รพ.ส่งเสริมสุขภาพศูนย์อนามัยที่ 4
  1. ภาระกิจของศูนย์อนามัย ทำงานระดับเขต โดยกลุ่มงานต่างๆ ของศูนย์ ทำบทบาทต่างๆ มากน้อยแตกต่างกัน ดังตาราง
  2. ภาคีเครือข่ายที่ทำงานใกล้ชิดกับโรงพยาบาลมากที่สุด คือกลุ่มงานต่างๆของศูนย์ ได้แก่
    1. กลุ่มพัฒนาการส่งเสริมสุขภาพ (ประเด็นร่วมกลุ่มวัย + Setting) 
    2. กลุ่มพัฒนการอนามัยสิ่งแวดล้อม/กลุ่มทันตสาธารณสุข/กล่ม DPAC (ประเด็นร่วม Issue+ Setting)
    3. กลุ่ม KM ในเรื่อง การเผยแพร่/อบรม
    4. กลุ่ม ยุทธศาสตร์ ในด้านข้อมูลข่าวสาร/สารสนเทศ
  3. โรงพยาบาล ร่วมกับ ภาคีเครือข่าย ประสานการทำงาน เพื่อจัดบริการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อมให้กับชุมชน
  4. ชุมชน ของ รพ.กรมอนามัย จึงไม่ใช่ประชาชนแต่ละบุคคล หรือ กลุ่มของประชาชน แต่หมายถึง Setting ต่างๆ ที่ รพ.ร่วมกับภาคีเครือข่าย ส่งมอบผลงานไปให้ เช่น โรงพยาบาลต่างๆ ในเขต ,เครือข่ายชมรมวิ่งภาคกลางตะวันตก เครือข่ายร้านอาหารและตลาดภาคกลางตะวันตก เป็นต้น
  5. การพัฒนาความเข้มแข็งของชุมชน ใช้วิธีการผ่านกระบวนการการเรียนรู้ร่วมกัน การแบ่งปัน ข้อมูล ความรู้ และ Good Practice ร่วมกัน
  6. Result ในการวัดความสำเร็จของการการส่งเสริมสุขภาพในชุมชน ส่วนใหญ่จึงเป็นระดับ Output มากกว่าระดับ Outcome หรือ Impact  
Center บริการ/บริการสาธิต Information พัฒนารูปแบบ เผยแพร่/อบรม นิเทศ+Advocate
รพ. ++/++ + ++ ++ - / ++
สส (กลุ่มวัย) - / + ++ + + ++/++
สวล/ทันต/DPAC - / + ++ + + ++/++
ยุทธศาสตร์   Focal Point   + +/+
KM +/+ +   Focal Point  
** หมายเหตุ
  1. บริการ = บริการประชาชนที่มารับบริการตามสาขาที่ รพ.มีความเชี่ยวชาญ และเพื่อสนอง Service Plan ของเขต
  2. บริการสาธิต = บริการ + พัฒนารูปแบบ + เผยแพร่ + อบรม บนฐานของความยั่งยืน ความคุ้มค่า/คุ้มทุน และประสิทธิภาพของการใช้ทรัพยกร

 
เอกสารอ้างอิง
  1. Hospital Profile รพ.ส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 4
  2. แบบประเมินตนเอง รพ.ส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 4
ศูนย์อนามัยที่ 5 ราชบุรี
Copyright © 2012 Department of Health : Ministry of Public Health